
1944 kum kalawng Matu ram ah Krih awlthang theen a pai cong ka lawng Hakha awl la Pathen kohna laa rawi saknathli, ana awm hang. Pathen Awl khaw Hakha awl la ana tee u. Bran sengim ana awm hang tih, sengim thli ah Hakha awl (Lai awl)cangna khaw ana awm hang. 1954 kum kalawng tah MATU awl la Pathen kohna lum laa benah hawna van pon hamla Rev.Ngai Tim lawng Hakha kah Baptist missionary Rev. on Mrs Robert G.Johnson on awl sut ana rok u pon. 1962 kalawng tah Matu awl la ca ana sai hang u. Tede kum san laicacang na he a awm tlaih nawh pon dawng ah cadawng hula thli on Matu thlaang thli lawng Matu catee on cathut ming u thai tlaih nawh. Te dawng ah Matu ca awl la canauthli lawng ca a tee thai u tih Matu awl ka a hilhna u nawh thai hamla Matu Bible Translation committee lawng March 19/2003 veng ah tah Matu Ca teena cabu sai tih thlangbol rook Sunday School ah cangsak hamla awl a tlok. Tekah awltlokna angla hekah ca Matu Ca teena he lamha cyk la sai la awm. He Ca tee cabu a congna hamla thaa aka van hyyr Rev. Chan Thleng, Pa Dai Thung on Pahaam Rev. Ngai Tiim hehy lawngah he, hetih la thaa ana hyyr u on Matu Cathli boihham la cuih naham awl lungbenah khawh seseh thaa a hyyr u hang u. Tih,he mami Matu cathli boih lawng n'ming u ham hailam ah ka law hamkoi, ka Ca nau thli aw van hlih u roobol ne. Te dawng ah meveng ah khaw seh n'hilh na u nawhham la a zawl ca kaming khok on Pahaam kah thui na ning angla ta he ah thui thai la awm. Bro nawh la ka awm ngaih.
AWL PUI LA MING HAM ON AWL ROK NA.
Ta he a saw kah ka tyng thli boih he tah,March 19/2003 veng ah boih cong tang te la awm tih, tahe a dang kah thli boih he tah a thai la kop a van cong bal Pathen a mah lawng ah Pahaam Rev, San Thleng saw ah zou then na tare tare pee zo zah seh.A men!
MATU RAM KAH PAHAAM REV, SAN THLENG LAWNG AH MARCH 19/2003 VEGN KAH MATU GRAMMAR ON MATU CA CANG NA, A CONG TANG TE THLI TE, A PABE LA KOP A THOL TIH A SAI CONG LA AWM PON.
MATU CA THUTNA LAWNG
Matu Basic Grammar
Awlrokna
Ca thut vengah cathut lawng ming nawh dawngah thuingaihna atlo la hau zakmingna ko ko awm. Thuina maiah, Hu la haai la nawng bol, tila thut ham te Hula haai la nawng bol tila thut dawngah a thuingaihna atlola hau awm pon. Te dawngah cathut lawng ming he awlpui tangkiik. Matu ca he Roman Alphabet kalawng Pahaam Ngai Tim lawng Pathen kah lawngpui nyhna huuiah avan sai tih a ym awm tangkiik. Mikphi tui on rah ruila Bawipa tengah Maturam mik a tyngna ham a thangthuina on a thintlawhna he hilh u bol sih. Bawipa lawng a kut dawngah a bymsak calung he khaw thintlawhna u sih. Tahe atah pahaam kah thangthuina te Bawipa lawng a roiri tih thlaang bro nawh cathom thlaang, Baibul aka ming thlaang awm hang pon. Matu awl la Holy Baibul khaw Bawipa lawng m’peek pon. Asong la cathutna on Bawipa ming thangtheensak tare u sih.
Ca aka ming thlaang la ng’awm u pon dawngah ca n’thut vengah a lawngim songah cathut a ngo pon. Matu Ca Cangna dawngah khaw asong la ca cangpui ham a ngo. Asong la cathut awlpui la awm tite Yangon Matu Christian Literature Committee meeting lawng November 1, 2008 vengah a thui u tih Matu awl asong lawngim ah thut thaina hamla Matu Basic Grammar thut hamla awl a tlok. Tekah Matu Basic Grammar te thut hamla reenna avan bih u angla kai lawngkhaw Pathen tengah awmngaih cil thui ruila pahoi ka tawng. Matu cathutna a lawngim thutna cabu lamha cyk la a awm dawngah zahawh tah English Grammar dawng kah ka byh tih ka thut la awm. Cathut lawngim song ah ca thut dengah ca he a thuingaihna song thai. He cabu hetah akuung tawngna la ni a awm hyn. Tahe kalawng acaih ngaai on asop ngaai la patong aka van thutkung awm hyn ai, tila ka ngaiyyp. Tahe kah cabu lawngkhaw bro nawh la cathut lawngim n’cangpui vetih ca n’thut thai ngaai pon ai, tila ka ngaiyyp bal.
Samuel manu lawng Bawipa tengah n’dyym taakna thla khat khaw cung thlan tih kawthee lungding on ka awmdam lii vengah he tila cabu ka thut thai ai, tila khaw ka pok nawh. Tede Bawipa lawng tharaana m’peek tih he tila cabu a coong thai dawngah ka awmngaih tangkiik. Aka tee tih aka cangthli boih lawng cathut lawngim ming selang cathut lawngim ah roong u pon sih tila ngaiyypna bou thlang khyh ruila …….
Rev. Chan Thleng (Samuel pa)
November 2008
Insein, Yangon
AWLLAW ON CALUNG TEENA.
Matu ca tee vengah a awllaw on a calung thutna ming hamla a ngo. Calung alphabet pahih la pek tih khat tah calung thut vengah a awllaw aka khawlkung la awm. Te te Englsih awl la Consonant a mingna. Consonant dawngah awl aka maawt calung awm bal tih te te vowel a mingna.
English cathut he a lawng a im aka awm nawh kok cathut la awm tih awlmaawt (vowel) he awllaw hangdangna aka cak la awm nawh. Te dawngah awlmaawtna (vowel) te awlcak la khyh tih calung bet congah mah pok ah awlthlaw praap thai la awm nawh. Thuina maiah English lawng but te (bat) tila a tee de, put te (pat) tila n’tee thai nawh. Thlaang khat lawngah, ‘Matupi ah Presbaiterian bu awm van,’ tila a thui. Amah pokna atah y he (vuai) la awm tih by ke (bai) tila a awm dawngah “Presbaiterian” tila a pok tih raltheen thlang la a thui van praap. English awl a ceh lawng ming nawh, tite amah lawngkhaw ming nawh. Matu nam saza khat lawngah sengcamothli tengah ca a thui pe van bal tih, “Examine about the word carefully,” tila aka awm te, “Ekzamai abaut de vuat khiafulli,” tila a thui pe van tih amah tah bro nawh ka thui thai tila a pok. Tede “Ikzamin dhe vuuad kheefulli” tila ni tee hamla a awm. English atheen la ming heet myhla, English ng’ngaih thlang de zahrau la vik awm pon. Hakha awl bro nawh la aka thoom angla m’pok u bal tih, “Hla kan sa lai,” ti hamkoi te “Thla kan sa lai,” n’ti bal. Van Ceu ti hamkoi te Van Cio tila n’thui tih song van myma hau n’ti.
Matu ca he Matu ca ro ro la n’tee ham ni. English awl on ree n’thui thil hamla awm nawh. English aka ming lawng Matu a tee thaina hamla Englsih awl hoi la sai mai sih, ti ham awm nawh. English awl kalawng Matu ca he sai la awm nawh tih Latin Ca (Roman Alphabet) kalawng ni Matu awlmaawt cak vowel on m’bet tih calung awlthlaw he n’tee la awm. English la hau hau m’pok dawngah Matu ca aka phekung la awm. English lawng metyk ahkhaw calung a bet (calung te aka cak vowel awlthlaw khyh tih a kawmh) monih. Tede Matu, Hakha, Falam, Kachin, Mizo lawngtah vowel awlthlaw te a cak la ng’khyh dawngah calung m’bet tih a awllaw te n’thui. English awllaw (pronunciation) asong la thui na ngaih atah Oxford nawh atah Webster English to English Dictionary dawngah kop kop a awllaw byh tih thui hamla awm.
Matu ca aka awm tangte English awl on azoi la ti hau tih mah ngaih ngaih calung sai mailai tih thlaang zahawh lawng a pawm, ti hau praap ham awm nawh. Mik aka tyngsakkung pahaamthli, Pathen tengah mikphi on aka thangthui tih a thoom ca dyyn on ca avan sai he thintlawhna tih Pathen tengah ym cil thui ruila hawna hamla awm. A dang kah Matu awllaw on awllaw aka khawl consonant hawna he byh lah.
A Awllaw Aka Thaw U Thai Nawh Vowel
A a = An, Ai, Angna, Ankha an
E e = Bel, Beel, Anbek
I i = Bibi, Imbing, Thing
O o = Ongna, Ook u bol, Thoomna
Uu = A u te? Ungrawm, Tung, Bawlung
Yy = Ym cil, Khy lah, hukhyng,
Aw = Bawipa, Awm nawh, Law de
Ow = Pakow, thowng
Hekah vowel awl he awllaw thawleng la awm nawh. Cak po. Me vengah nym E te (e) n’ti tih me vengah nym tah (i) velvak n’ti thai nawh. English tah te tila a lawng im awm myh la awm de, Matu dawngah awm thai nawh. Matu ca dawngah vowel he awllaw cak la awm.
Consonant Hawna
Consonant hawna dawngah Consonant khat congah consonant patong bet tih te congah vowel on awllaw n’sai.
B =ba, be, bi, bo, bu, by, baw, bow
C = ca, ce, ci, co, cu, cy, caw, cow
Ch = cha, che, chi, chu, chy, chaw, chow
D = da, de, di, du, dy, daw, dow
F = fa, fe, fi, fo, fu, fy, faw, fow
G = G he amah hawng ng’hawna nawh.
H = ha, he, hi, ho, hu, hy, haw, how
Hm = hma, hme, hmi, hmo, hmu, hmy, hmaw, hmow
Hn = hna, hne, hni, hno, hnu, hny, hnaw, how
Hl = Hl hawna Matu awl awm nawh.
J = ja, je, ji, jo, ju, jy, jaw, jow
K = ka, ke, ki, ko, ku, ky, kaw, kow
Kh = kha, khe,khi, kho, khu, khaw, khow
L = la, le, li, lo, lu, ly, law, low
M = ma, me, mi, mo, mu, my, maw, mow
N = na, ne, ni, no, nu, ny, naw, now
Ng = nga, nge, ngi, ngo, ngu, ngy, ngaw, ngow
P = pa, pe, pi, po, pu, py, paw, pow
Ph = pha, phe, phi, pho, phu, phy, phaw, phow
R = ra, re, ri, ro, ru, ry, raw, row
S = sa, se, si, so, su, sy, saw, sow
T = ta, te, ti, to, tu, ty, taw, tow
Th = tha, the, thi, tho, thy, thaw, thow
Thl = thla, thle, thli, thlo, thly, thlaw, thlow
(Matu awlthlawna dawngah ‘Hla’ awm nawh. English on Kawl atah awm. Matu awl dawng atah ‘Thla’ ni aka awm.)
V = va, ve, vi, vo, vy, vaw, vow
Z = za, ze, zi, zo, zy, zaw, zow draft 11:17:00 by MATU RAM Delete
Edit View MATUPUI
Matu ram ham bibi pyikung thli caal la kan ym ne
ReplyDeleteMatu ram ham bibi pyikung thli caal la kan ym ne
ReplyDelete