MATU BAIBUL YM NA

Wednesday, April 7, 2010

MATU RAM REV, PAHAAM KUICA KAH AWLLUNG KAWNG A THUT HE



MATU RAM AWL LUNG KAWNG PA HAAM KUICA KAH THUT .
A THEN CA LA POK U SIH.

(MATU)'MATU' a ti he thlanghing aw, ramsahing aw, tenawh tah sai thaihu khat ha kai aw ? Abraham a ti hetah Isak on Jakob, laihaan ah aka awm ongcaboih kah 'Patyyr' pamca' la awm .Matuthlaang a ka ming na boih lawng 'Kai tah Matu thlangphunla ka awm tila m'ming cyk na tah, Kawlram lawng zalpawna (Independent) nghuh cong kum 1947' lawng ni m' minghun. Mami ngawmna ram he khaw 1920 zun kalawng tah 'Badu' a nati tih, Madu ke ni 'MATU' tila mapdawng ah a tyng. Cangling on Cangngou tah a deeng congah ni a ming u hun, tetih van angla,MATU mingkhyk na ham la tahKawl,lai thlangphuntlo deeng lamha a ngaih :1. Kum 1040 thlankah Kawlram (Burma before 1040 AD)Tahe kah ngawmna Kawlram he lamhacyk ah Indonesia lawng a na awm na myma.Tethli te Tuluk (China ) ram khawtlakben a phunglyn benah aKa awm, Mongolia cadiil Tibeto Burman hy lawng a vai tih a hyn he a awmnape u la a thui u. Tekah Tulukram kalawng a ka thaawt thuk hy tetah: MON(Talaing) Henzada zunah awm u. Zaanawlrui (History) ah he ram ah a ka awmlamha vanbal tah: PYU, KANARAN,THET, hehy he awm u. THET he Chins(Laai: KANARAN he Rakhaing; PYU a ti he huula KAWL la pok. Kawlramkhawlawben ah KAREN he a na awm cyk tih, huula SHAN (Tai) lawngah aan cawng thuk.** Outline of Burmese History by G.E Harvey, Chapter 1 Page 1 Firstpuhlished in 1926.11. Chins ,Zo Laai : Laai thlangphun tah: Tedim , Falam, Haka, Myn,Mizo, Matu, Khumi hehy boih he. He thlangphun he a cyk ah Tulukram aphunglynben kah khawtlakben , Tibetram kah khawlawben a phung lyyn(northwest) Kansu province T'ao tuikaw ah a na awm cyk u. TekalawngKachin on haih n'sintla thuk u tih, Shanthli a ka awm lamha te m'vai tihKhampat ah kang ngawm u myma:**** History of Mizo in Burma by B.Lalthangliana, submitted to Arts and Science University Mandalay for the Degree of M.A in History in August 1975. Lairam on tuhkaai ula Zaanawlrui (History) a ka thutthli boih lawng Matu he laaithlangphun boih khui kah tlangram thlaang phunkhat la awm tite' The ethnic tribal people called Matu which is within the family of the Chins ethnic nation race) a na thui po u.111. MATU Lai thlangphun boih on nthaawt haih myma. Khampat ah kangngawm u de, pil tlung tih, laatlawhna 'endemic malaria' dawngah ,zilh a dingna tlangram la phok hang tih, khawhyn on khawcaak a nepna tlap on a na laai pyr u. Tedim,Falam,Haka,Mizo kah anapa on Matu kah patyr Matu he haih a na thaawt thuk tih, pakaw pahih la a na pek u.(a) TAMPAW: Khampat ka lawng Vuibala,Lumte, Lente kalawng Thilingah n'tla thuk u myma .Khasyt hy te mawlla luuihang u tih MOHPI ahawng u. 'Tawngpaw' a tite a nathui thainawh dawngah 'Tampaw' a nati u myma.Zusuk selpel vengah 'MOPI' he boih a na phooi u. Tampawhy he, Valang,Thlangpang ,Nguitu,Ngaleng,Noiram on Cingram a na hung u.(b) LAWNGHANG: Tampaw on a pek u congah, Rampang kalawng Setouhtaza la po cet u tih, phuunghawt po a vai u. Rakhaing tuinu kawk a tawh u tih, khamla a cehlawng kop hoihang on vathloih hang u. Lawngpui hang tina awl nawh tih, Khambenla lawng a vanzaaw hang tinala'Lawnghang' tila a nathui u ni. Hehy he Batuca (Haidamca) Nawnca, Thaica,Lungngou,Thaiphym,Awmthangca, Tuihingca, Kuithouca, Cangzamca,TuisihNganai hy boih he. 1v.MATU kah SAUSI: Acykah thui pon angla, mawltlang on tuiva lawngng'khan, nree dawng awlkaa langmai ni .Khawkhat on khawkhat m'paawn uthe nawh. Kaimi he Matu thlawngphun ni tila m'mingnawh dawngah. pakaawpakaawla tawlhai veel on khaw rip nsak, thlangkhat kakhuuiah a awl ngaai pehamla tingza ngkhyh nawh dawngah. Mah Matu nawn lawngah' Kai he Matuthlangphun on a thlaang ni 'tila m'ming thlan veng kalawng ah Patyyr (Pamca)on thik -at la a ka thaawt haih Mizo, Falam, Haka lawngtah 'Matu' tilangkhy pon.Zaanawlarui (History) ca dawng thut la awm nawh cakhaw, nupakah lumlaa ,tingtongrailaa, thlouai, zaawnlaa,tamlungsoh on singzodawngah(cultural&norms,folksongs, verses,poets) a awm pon atah tete a kakhangmaikok sausi (good evidence& a perfect witness) pon ni . Tetah thuihde lah sih ne:(a) Nupa lawng caang a natil tih a kawlh (longham, nawtham) thlan ah hetila ngkasakung patyr (Pamca a haamkok) ming pakhy on a na tyymtah u: Matu - Khuiting Cangthla valawh oh, Apawng Amee cangthla valawh oh! Huui taicangthla valawh oh! Nupa cangthla valawh oh!****** Matu (Matus) folksong.(b) Mizo lawng tahe kah a awmna ram ke laairam kalawng AD 1725 zunaha pan thukla a thui. A teng a vaai ram boih ceemla a thawh thil tih a na tlok u.AD 1886 ah Sakitang ben avan ceemtlok tih,Maturam tola valaw tih ceemla ntlok. Thlang bronawh a ngawn congah sal la pawk akhyn u. Zawngling tlanga pha veng a tah a ngaai thup ti u tih bukbuk rap u. Tevengah Mizo lawngzaawnlaa a thawh tih: Kan kaih loh khua awm maw! Matu kawlrawn chen-in Zawngtlaang nau ang tap e' a nati u ******** History of Lushai - Part 1 by the Rev. Liangkhaia, 1938 page 101 para 5. (c) Mizoram ah kai tlung tih a na vai u. Hin at atah kaipui pum-at a kah u ti.Te vengah kai raawk te hin at a reng u tih zu a byih thil., buh an a thawng thiltih tawlvaan ah a helh u. Tete tamlung hetila a nasoh thil u: Keihrang e kan aie, Pialralah kan fam tira, Matu kawl ah kan liam tir e ********** Presbyterian Elder Lenchhunga,Sihhmuiveng -Sairang -personal interviewed in 1964(d) But their past is largely unknown for they had no written language. They share,by the way, with the Dafals,MATU,Khasis and other tribes far removed from each other but living in North-East India and North-West Burma, the legend that they did once have a written language which they unfortunatelylost .************ History of the Church in Mizoram by the Rev.JM.Lloyd B.A; B.D.Ryl,North Wales,England -in 1991 page 5 para 1. Kai kah song ngaai ti seh ti he ntuk u khing lak atah ,hetila sausi hezohlawngah MATU a ti he a thuicaih pon atah,Kuihonca Pacangca,Ngalengca,Tlamtlaihca, Pentawngca, Haidamca,Awmthangca, Nguituca,Kuithouca,Cangzamca, Tuihingca on Thaica,Nawnca boih lawng mami a ka sakung tahPatyr (Pamca ahaamkok) MATU tangaak ni tila pawm he tha zooi khokrook ai tila ka pok mangkhak ouh ca.v. MATU Khrithlaangla coongna: Matu thlangphun lawng he ramtlo angla, a cykca kalawng sungraai ,lungtou-thingngaw,khawcung ramcung on mawlme a na bawk.Tede, te vengkalawngah,huhthai nawh Saikung pathum awmla a natangna u:(a) Ghaw: Soprep a ka saikung, athee on a theen bawk a khyh tih,zouthee onzoutheenna a ngaih thlaang tengah a peek tila a pok u.(b) Sathui: Louben, imben bawkah tawian, caangben ah zoutheen na bena ka hut na kungla a na ngaai tih a na bawk u.(c) Maihee :Tui aka sai, aka tou, khawhyn louhyn boih aka pek thlee tih ari amawng a ka helhkungla ana thui u. Tedawngah' ri tuk u vengah khawhetah 'Maihee risuum pon ni' a nati u.Hetila bawkna ana khyh he Trini tyConception' on khaw lou u van.Tede, Matupi ah sengim a awmcyk vengah cangpuikung Sakhawng onLiankar a awm veng kalawng 1936 kum kalawng Matuthlaang he nupasing ceh taak on Khrih thlaangla a na kuun pon.Atlothli boih a phauhvengah, phauhvan ouhla, a dyk hiil a kacak phaat tah Kala kah U Dingnoi te.1936 kum heah Lalchhawna tengah Awlthang Theen zaak on a ka kuun PaThang Aw tengah, U Sawngpawn ,Cangtaak kah ,Valangte ah U ThangKol,U Paitang , U Aikum khaw a na kuun u pon de, thlen kop phauh u,Rev,Thatdun a lawna kum 1944 kum hetah a mami Baptist kah a cak phaatla a kumtuukna mai ni.v1. TUNPUI ON CALUNG: 1954 kumah Cangtaak ah tunpui awm cyk.1955kumah Valangte ah awm.Tevengah Cingdom ahamcathli lawng Matu awlla laabu sai pon hamla awl a na tlok thil u.Laa te a ka let ham tah SayaNgaitiim, Lalui seh tila, Saya Ngaitiim lawng bi tawng pahoi loih a nagaihdawngah, Lairam Baptist Missionary hukhyngkok,Rev. R.G Johnson tengah calung kawng pokna a na bih.Ahih lawng ah Maram Missionary Rev.R.A Lorrain zu tengah a doot thuk.Ahih lawng 'Kaimi Mara tah ka mami kah awl oi on akaih ula o te o- y te y la tila a thlat pe. Tekah awlthlatna teR.G.Johnson lawng Saya Ngaitiim tengah a van zaaksakna angla a laa letthli te 0 &Y la po a hawna tih kum 1971 to nghawna.1966 kumah Burma Presbyterian lawngah Matu Kristian Laabu sai ham awl atlok tih , kai ntyk u. Kai lawng ka let van bal. Kawlram ukkung Barantengah copy 6 hmatpung tin na hamla peek ngo. Kai lawng me -aang calungka hawna ai tila Party Chairman U K.Tuiphai tengah ka thangthui.Ahih lawngpahoi 1968 September 14 hin ah rampum boih kah pastorthli on a hamcathlingkhy. Tevengkah awl -tlokna tah: O zyngah OU selang, Y zyngah Y tongtongseh .Tecongah, he calung he thawham ng'ngaih ouh atah kum 10 cong 1978 ah thaw ham tila awltlokna minit te Rev. Khuasu lawng a thut tih MBA kah office Bizu ah a khyh de, Rev.SuiThang General Secretary a bi ka lawng tekah awltlokna cabu te auh tila a thui .1968 Sept .14 ah calung awlsutna pahih kuun:1. Rev.Ngaitiim lawngah O&Y two third votes on ka passed u.2. Saya Lakvang lawngah OE& UE a van kuun pui. Vote sung de,Mandalay on Rangon kah University sengcamo banvaang hy a ceemtuh tih, tethli hy lawng kaimi College sengcamo lawng Matuca kavansai u tetah:Oe,Ue he tila 1972 kum, kai Shanram Namsang la cet pon ati van on tlop a na phe u. Kum 10 congah revise ham te kum 4 congah a na sai u dyym praap. He he a cykah thlaang zahawh lawngah ngaih u nawh de ,U Lakvang kah sai ni tila ming u nawh tih College semgcamothli kah saitang myma tila a ka pok hauthli on ah Collage sengcamo a thai a kacet rook lawng khaw kaimi sengcamo kah ca tila hau angaai u dawngah thlaang lawng a roi hau mai ni. OE on UE he vowel bawk ni. Asullam tah 'huta on huta' tawngpa on tawngpa' a ka zuva on phek lou hih.Ca cuun thai tangnawh tite ka ming dawngah ka pawm thai nawh.Maturam lawng a ngauli vengah hawna ngaih cakhaw ta he kalawng linguistics a va awm hang kalawng canau on ram lawngah a ngaihnawh yyt ah n'nuih na ai tite ka huh. Y he Africa ram 5 lawng a haw na, Kachin lawng, Zotung lawng ah,Maram lawngah , England ram laiah a ka cuih lamha cyk Wales ram te dootlah tahe to ah Y te ni UE zyngah a hawna, Tedawngah, calung a theenhaih on, cipuaze pok bal vengah,calung a tawi boih he theen tite ka huh. Note : Matupi High School kum 50 a cupna Magazine tahe ah a sai u li, tedawngah ,Matu kawng he English la ka thut bal lah kon ne. He kah a saw kah ca thut awl lung thli boih he tah Matu ram ah Rev,Pahaam KuiCa kah ca thut la awm. Tih Pahaam KuiCa lawng ah, he tih la he a thui. Te dawng ah Matu ca thli boih lawng ah hai lam ben ah ming phat ham koi tah te veng ah te, matu ca u thli seng im ka kai van ti te na ming u thai boih pon ai.

Monday, February 1, 2010

MATU RAM CA TEE NA ON GRAMMAR

MATU CA CANG NA ON MATU GRAMMAR.

1944 kum kalawng Matu ram ah Krih awlthang theen a pai cong ka lawng Hakha awl la Pathen kohna laa rawi saknathli, ana awm hang. Pathen Awl khaw Hakha awl la ana tee u. Bran sengim ana awm hang tih, sengim thli ah Hakha awl (Lai awl)cangna khaw ana awm hang. 1954 kum kalawng tah MATU awl la Pathen kohna lum laa benah hawna van pon hamla Rev.Ngai Tim lawng Hakha kah Baptist missionary Rev. on Mrs Robert G.Johnson on awl sut ana rok u pon. 1962 kalawng tah Matu awl la ca ana sai hang u. Tede kum san laicacang na he a awm tlaih nawh pon dawng ah cadawng hula thli on Matu thlaang thli lawng Matu catee on cathut ming u thai tlaih nawh. Te dawng ah Matu ca awl la canauthli lawng ca a tee thai u tih Matu awl ka a hilhna u nawh thai hamla Matu Bible Translation committee lawng March 19/2003 veng ah tah Matu Ca teena cabu sai tih thlangbol rook Sunday School ah cangsak hamla awl a tlok. Tekah awltlokna angla hekah ca Matu Ca teena he lamha cyk la sai la awm. He Ca tee cabu a congna hamla thaa aka van hyyr Rev. Chan Thleng, Pa Dai Thung on Pahaam Rev. Ngai Tiim hehy lawngah he, hetih la thaa ana hyyr u on Matu Cathli boihham la cuih naham awl lungbenah khawh seseh thaa a hyyr u hang u. Tih,he mami Matu cathli boih lawng n'ming u ham hailam ah ka law hamkoi, ka Ca nau thli aw van hlih u roobol ne. Te dawng ah meveng ah khaw seh n'hilh na u nawhham la a zawl ca kaming khok on Pahaam kah thui na ning angla ta he ah thui thai la awm. Bro nawh la ka awm ngaih.

AWL PUI LA MING HAM ON AWL ROK NA.

Ta he a saw kah ka tyng thli boih he tah,March 19/2003 veng ah boih cong tang te la awm tih, tahe a dang kah thli boih he tah a thai la kop a van cong bal Pathen a mah lawng ah Pahaam Rev, San Thleng saw ah zou then na tare tare pee zo zah seh.A men!

MATU RAM KAH PAHAAM REV, SAN THLENG LAWNG AH MARCH 19/2003 VEGN KAH MATU GRAMMAR ON MATU CA CANG NA, A CONG TANG TE THLI TE, A PABE LA KOP A THOL TIH A SAI CONG LA AWM PON.

MATU CA THUTNA LAWNG
Matu Basic Grammar
Awlrokna
Ca thut vengah cathut lawng ming nawh dawngah thuingaihna atlo la hau zakmingna ko ko awm. Thuina maiah, Hu la haai la nawng bol, tila thut ham te Hula haai la nawng bol tila thut dawngah a thuingaihna atlola hau awm pon. Te dawngah cathut lawng ming he awlpui tangkiik. Matu ca he Roman Alphabet kalawng Pahaam Ngai Tim lawng Pathen kah lawngpui nyhna huuiah avan sai tih a ym awm tangkiik. Mikphi tui on rah ruila Bawipa tengah Maturam mik a tyngna ham a thangthuina on a thintlawhna he hilh u bol sih. Bawipa lawng a kut dawngah a bymsak calung he khaw thintlawhna u sih. Tahe atah pahaam kah thangthuina te Bawipa lawng a roiri tih thlaang bro nawh cathom thlaang, Baibul aka ming thlaang awm hang pon. Matu awl la Holy Baibul khaw Bawipa lawng m’peek pon. Asong la cathutna on Bawipa ming thangtheensak tare u sih.
Ca aka ming thlaang la ng’awm u pon dawngah ca n’thut vengah a lawngim songah cathut a ngo pon. Matu Ca Cangna dawngah khaw asong la ca cangpui ham a ngo. Asong la cathut awlpui la awm tite Yangon Matu Christian Literature Committee meeting lawng November 1, 2008 vengah a thui u tih Matu awl asong lawngim ah thut thaina hamla Matu Basic Grammar thut hamla awl a tlok. Tekah Matu Basic Grammar te thut hamla reenna avan bih u angla kai lawngkhaw Pathen tengah awmngaih cil thui ruila pahoi ka tawng. Matu cathutna a lawngim thutna cabu lamha cyk la a awm dawngah zahawh tah English Grammar dawng kah ka byh tih ka thut la awm. Cathut lawngim song ah ca thut dengah ca he a thuingaihna song thai. He cabu hetah akuung tawngna la ni a awm hyn. Tahe kalawng acaih ngaai on asop ngaai la patong aka van thutkung awm hyn ai, tila ka ngaiyyp. Tahe kah cabu lawngkhaw bro nawh la cathut lawngim n’cangpui vetih ca n’thut thai ngaai pon ai, tila ka ngaiyyp bal.
Samuel manu lawng Bawipa tengah n’dyym taakna thla khat khaw cung thlan tih kawthee lungding on ka awmdam lii vengah he tila cabu ka thut thai ai, tila khaw ka pok nawh. Tede Bawipa lawng tharaana m’peek tih he tila cabu a coong thai dawngah ka awmngaih tangkiik. Aka tee tih aka cangthli boih lawng cathut lawngim ming selang cathut lawngim ah roong u pon sih tila ngaiyypna bou thlang khyh ruila …….

Rev. Chan Thleng (Samuel pa)
November 2008
Insein, Yangon

AWLLAW ON CALUNG TEENA.
Matu ca tee vengah a awllaw on a calung thutna ming hamla a ngo. Calung alphabet pahih la pek tih khat tah calung thut vengah a awllaw aka khawlkung la awm. Te te Englsih awl la Consonant a mingna. Consonant dawngah awl aka maawt calung awm bal tih te te vowel a mingna.
English cathut he a lawng a im aka awm nawh kok cathut la awm tih awlmaawt (vowel) he awllaw hangdangna aka cak la awm nawh. Te dawngah awlmaawtna (vowel) te awlcak la khyh tih calung bet congah mah pok ah awlthlaw praap thai la awm nawh. Thuina maiah English lawng but te (bat) tila a tee de, put te (pat) tila n’tee thai nawh. Thlaang khat lawngah, ‘Matupi ah Presbaiterian bu awm van,’ tila a thui. Amah pokna atah y he (vuai) la awm tih by ke (bai) tila a awm dawngah “Presbaiterian” tila a pok tih raltheen thlang la a thui van praap. English awl a ceh lawng ming nawh, tite amah lawngkhaw ming nawh. Matu nam saza khat lawngah sengcamothli tengah ca a thui pe van bal tih, “Examine about the word carefully,” tila aka awm te, “Ekzamai abaut de vuat khiafulli,” tila a thui pe van tih amah tah bro nawh ka thui thai tila a pok. Tede “Ikzamin dhe vuuad kheefulli” tila ni tee hamla a awm. English atheen la ming heet myhla, English ng’ngaih thlang de zahrau la vik awm pon. Hakha awl bro nawh la aka thoom angla m’pok u bal tih, “Hla kan sa lai,” ti hamkoi te “Thla kan sa lai,” n’ti bal. Van Ceu ti hamkoi te Van Cio tila n’thui tih song van myma hau n’ti.
Matu ca he Matu ca ro ro la n’tee ham ni. English awl on ree n’thui thil hamla awm nawh. English aka ming lawng Matu a tee thaina hamla Englsih awl hoi la sai mai sih, ti ham awm nawh. English awl kalawng Matu ca he sai la awm nawh tih Latin Ca (Roman Alphabet) kalawng ni Matu awlmaawt cak vowel on m’bet tih calung awlthlaw he n’tee la awm. English la hau hau m’pok dawngah Matu ca aka phekung la awm. English lawng metyk ahkhaw calung a bet (calung te aka cak vowel awlthlaw khyh tih a kawmh) monih. Tede Matu, Hakha, Falam, Kachin, Mizo lawngtah vowel awlthlaw te a cak la ng’khyh dawngah calung m’bet tih a awllaw te n’thui. English awllaw (pronunciation) asong la thui na ngaih atah Oxford nawh atah Webster English to English Dictionary dawngah kop kop a awllaw byh tih thui hamla awm.
Matu ca aka awm tangte English awl on azoi la ti hau tih mah ngaih ngaih calung sai mailai tih thlaang zahawh lawng a pawm, ti hau praap ham awm nawh. Mik aka tyngsakkung pahaamthli, Pathen tengah mikphi on aka thangthui tih a thoom ca dyyn on ca avan sai he thintlawhna tih Pathen tengah ym cil thui ruila hawna hamla awm. A dang kah Matu awllaw on awllaw aka khawl consonant hawna he byh lah.
A Awllaw Aka Thaw U Thai Nawh Vowel
A a = An, Ai, Angna, Ankha an
E e = Bel, Beel, Anbek
I i = Bibi, Imbing, Thing
O o = Ongna, Ook u bol, Thoomna
Uu = A u te? Ungrawm, Tung, Bawlung
Yy = Ym cil, Khy lah, hukhyng,
Aw = Bawipa, Awm nawh, Law de
Ow = Pakow, thowng
Hekah vowel awl he awllaw thawleng la awm nawh. Cak po. Me vengah nym E te (e) n’ti tih me vengah nym tah (i) velvak n’ti thai nawh. English tah te tila a lawng im awm myh la awm de, Matu dawngah awm thai nawh. Matu ca dawngah vowel he awllaw cak la awm.
Consonant Hawna
Consonant hawna dawngah Consonant khat congah consonant patong bet tih te congah vowel on awllaw n’sai.
B =ba, be, bi, bo, bu, by, baw, bow
C = ca, ce, ci, co, cu, cy, caw, cow
Ch = cha, che, chi, chu, chy, chaw, chow
D = da, de, di, du, dy, daw, dow
F = fa, fe, fi, fo, fu, fy, faw, fow
G = G he amah hawng ng’hawna nawh.
H = ha, he, hi, ho, hu, hy, haw, how
Hm = hma, hme, hmi, hmo, hmu, hmy, hmaw, hmow
Hn = hna, hne, hni, hno, hnu, hny, hnaw, how
Hl = Hl hawna Matu awl awm nawh.
J = ja, je, ji, jo, ju, jy, jaw, jow
K = ka, ke, ki, ko, ku, ky, kaw, kow
Kh = kha, khe,khi, kho, khu, khaw, khow
L = la, le, li, lo, lu, ly, law, low
M = ma, me, mi, mo, mu, my, maw, mow
N = na, ne, ni, no, nu, ny, naw, now
Ng = nga, nge, ngi, ngo, ngu, ngy, ngaw, ngow
P = pa, pe, pi, po, pu, py, paw, pow
Ph = pha, phe, phi, pho, phu, phy, phaw, phow
R = ra, re, ri, ro, ru, ry, raw, row
S = sa, se, si, so, su, sy, saw, sow
T = ta, te, ti, to, tu, ty, taw, tow
Th = tha, the, thi, tho, thy, thaw, thow
Thl = thla, thle, thli, thlo, thly, thlaw, thlow
(Matu awlthlawna dawngah ‘Hla’ awm nawh. English on Kawl atah awm. Matu awl dawng atah ‘Thla’ ni aka awm.)
V = va, ve, vi, vo, vy, vaw, vow
Z = za, ze, zi, zo, zy, zaw, zow draft 11:17:00 by MATU RAM Delete
Edit View MATUPUI

Saturday, January 16, 2010

MATUPUI

MATU RAM PATHEN AWL A VAN PHA NA


Maturam ah 1930 kum zun veng kalawng Pathen Awlthang Theen lawng tah Maturam a pha van pon tih Jesu ming khaw ana zaak u van pon de, 1944 kum ah ni, Pahaam Rev. That Dun he Maturam a law hyn. 1944 kum kalawng tah Cangtaak on Lalui on Valangte khaw Kola khaw on Dom ben boih ah Awlthang Theen lawng a thiing. Tahe kum 50 thlai congah Pathen Cabu Ciim tee thaina ham calehkungthi, reviewerthli Pathen lawng avan rokbah he a ym aka awm kok thaihu la awm. Raina bro nawh la peek la awm de a u lawng khaw khang thai nawh tih tahe tah Holy Baibul lawng n’ram avan pha pon. Pathen Awl he awmngaihna on ym u lah sih.

Baibul hahna ben thaa kavan hyr World Bible League on India Bible League tengah awmngaihna bou thlang awm. Baibul reviewerthli lawng a cimthlaih congah khaw kop aka cimthlaihkung Rev. Dr. Aunglai Matu (USA) on-ah India kah Rev. Zou Zum tengah awmngaihna bou thlang awm bal. India ram kalawng mah ram khuila Baibul avan pha thaina ham aka bawmkung Saya Lalduh zuva tengah awmngaihna bronawh awm bal. Mizoram to la cet tih mah khaw ben la Cabu aka van phuikung Pastor Zaw Ki on Cadawng David Chan tengah awmngaihna bronawh awm bal. Thaihu on cang cang on a ngoongaihna soprep aka dawmthlaaikungthli tengah awmngaihna thui lek nawh la awm. Reviewerthli boih hamla medal saina ham a ngoo tangka aka van peekung Pa Paziit cakaw saw-ah awmngaihna bou thlang awm bal. Pathen lawng hethli boih saw-ah zoutheenna, kamawmna zahawh vuithil hawn seh. Amen!


Elder T. Sui Pin (Cangbaung)


"Tihin thlem ben ah awmngaih cil aka thuisakkung Pa Pathen a ming ka thangtheensak. Diklai a syn thlan vengah Awl a thuh sut te tahe atah Matu capa, Matu canu tengah va phou pon. Ym u silang Pathen thangtheensak u pon sih."


Pa Thang Ai (Laungvan)


"Awmngaihcil thui hamla aty minute (15) ca byng nan peek u tih ka sit. Awmngaih cil he ka thui kawinih hin at pyr ka thui cakhaw ka thui boih tang nawh my. Awmngaihna he ka hah thai ro ro nawh. Ka mangah tui ka haal tih ka aawk vengah ka hah thai tlaih nawh angla sut ka awm. Pathen Awl tah ka khaw hamla haithoi la awm tih, lawngpui ka van thykung la awm. Ka lu hamla lumyk la awm tih, ka pum hamla rangphaw la, ka khaw hamla khawmyk la awm, Pathen Awl he lai dok u bol sih, Pathen kawngaih la hawnna u sih."


Saya Reng Tawm (Laungvan)


"Zan veng kalawng nuham paham on mami lawng thlaang awl vat on Pathen n’koh u pon de ngaikhyk thinglawng la awm nawh. Tede tahe atah Laa on Bible on mah awl ro ro la Pathen n’koh u thai pon."


Pa Ai Mang (Lalui)


Maza manauthli nuhaam pahaamthli lawng kum santhlang a lamton u de pok myhla a khum taak u boih pon. Tede tahe tah Pathen lawng Samuel napa avan hawna tih Matu Holy Bible tah tahe cong la awm pon dawngah Pathen ming ka thangtheensak. Palistinthli hamla tah Pathen Bawm te patang khangna on dyk hingna la lat a cong pe. Tedawngah awltlokna a khyh u tih vaitaw nu aca aka cuun li pum hih a lawh u tih Pathen bawm a khyhna leng te a doksak u de mel tlaih ouhla phaat a ceh pui. Tetihangla Pathen Bawm he tahe tah Maturam avan pha pon."


Pa Zo Zum (Cangtaak)


"Ymna awl thui thlanah "Ym" ti vengah pok myhla parak aka pai, n’huh, n’dang thaihu te ni n’ym. Pathen lawng Rev. Chan Thleng avan hawna tih Matu Holy Bible avan kawng he ym awm tangkiik. Phung thuikung pakhat lawngah Haka awl la "Zan ah tukhal tuu an zoih lio ah" ati te mah Matu awl la a leh van de "Zan vengah tuu a don vengah" tila hau a leh. Tecongah "Na Ta a tho cang" ati te "Na ko thou pon" tila hau a leh bal. Te te tudawngah ti kawinih phung thuikung khaw palt nawh, mami khaw m’palt nawh, thlaang awl la awm dawngah ni, mah awl la Bible a awm thlan dawngah ni. Te de tahe tah mah Matu awl la Bible te a kaih a tui thlang la n’te thai pon ai. A ym awm tangkiik."


Nu Hannie (Yangon)


Lamha cyk ah Bible Translation Committee on anu apa on maza manauthli boih saw-ah calla awmngaihna ka khyh. Thlemvai vengah Bible ca he mah Matu Awl la a awmthlan dawngah Haka awl la,

Mizo awl la tecong Kawl awl la ka na te. Tede tahe atah Pathen lawng Samuel napa avan hawna tih mah awl ro ro la va cong pon. Samuel napa he 1984 ah Bible leh hamla England ram, tecongah America ram on Kawlram ah Bible lehna tintan te patong patong kai la awm.

He Matu Pathen Awl Ciim he a zoikook cala cong nawh. Raina bahong ana tawng. Maturam ah Cing, Dom awl tukna dawngah Samuel pa he Haka to la avan khy utih lawngpyng ah bungtlawh dawng a dyk ham awm pon de Pathen kah renna on a bung te a khaoi (cGJpdwf) tih te khui kalawng loihna a peek. Bible a leh tuk dawngah ka cathli pateng byh thai ha nawh. A ngawlh tuk dawngah (anmif;nmrd) tih a yn ah a khaoi bal. Bible ca he a thintlawhna tangkiik. He Bible congna thai hamla a bung a khaoi, a yn a khaoi, a pum hu a hai la a khaoina he mami Matu thlaangthli hamla ni.

N’hu kum ah kaihih zuva America ram la ka ceh vengah thaihu a rih tuk dawngah mah Matu Bible ca te ka ceh taak vik tih America ram ka pha veng atah Bible ca tee ham ka ngaih tangkiik tih Merang on Kawl te ka te van de ka ngaikhyk ti nawh. Tetihla ka awm li vengah Paham Bob zuva (USA) lawng Mah Matu Bible te Uk hih ko avan lawh tih ka te vengah tah cal cal la tharana ka dang tang tang. Teveng ka te Bible ca tah (Rom. 5:8) "……." Tecongah America ram kah Luke Society Conference ah Samuel napa lawng awl a thui vengah a tloo sibawi kah bibithli tah thui thai nawh de "Matu Holy Bible ka kawng cong pon" tila a thui veng atah nunu papa on patawngthli (thlangping) te zoh mai te hur pai utih kut a bel u tih a ym u tangkiik. Diklai pum on America ram kah thlangcuihthli lawng pateng a mah awl nawh pateng calla a ym u de Mah Matu thlaangthli (khatsut) lawng a ym u nawh he ka huh vengah calla ka kawthe tangkiik.

A botna khit ah he Bible ca he ym u sut bol silang a khui kah Pathen Awl he lungna tak tak silang a kung kalawng a bot to la te u sih ti he a botna ah yyn ham ka ngaih."


Hotu Han Tai (Valangpi)


"Paham That Dun lawng 1944 kum ah Than Tlang kalawng Pathen Awl avan khyn tih Nga Leng khaw ah avan hal de u lawng khaw awng myhla a khyh sut. 1953 zun kalawng tah Pathen lawng Paham Ngai Tim avan hawna tih Mah Matu awl la Laa on Maturam avan maawt. Tecongah awm awm hang bal tih 1992 atah Pathen lawng Rev. Chan Thleng avan hawna bal tih Pathen Cabu Ciim Awlkhyh Thai te avan kawng cyk thai tih tahe atah Matu Holy Bible to la avan cong puk dawngah calla awmngaihna ka khyh."


Rev. Thlou Zeng (Cawngthia)


"Tahe kah he-ang he Maturam ah awm ai tila ka pok vai nawh. Pastor That Dun hawna on 1953 veng kalawng Pathen Awl avan phawng van. Kai he That Dun mi hu-ah aka bat thlaang pakhat la ka awm van. Ka pazathli lawng tah boih n’cehtaak pon. Kai byng ni ka awm pon. Matu Cabu Ciim ka mik ro ro on ka huh thai tih Pathen ming ka thangtheensak. Tecongah kai he nangmi kah Pahaam la ka awm tikawinih ka palt manawh. Tahe tah Pathen lawng Pastor Chan Thleng avan hawna tih Cabu Ciim cong pon.Tahe tu n’ym u? Pathen Awl ni. Pathen Awl te lai lah zoi tlaih bol. N’hingna ai, n’hingcen ah n’khih rap hamla kan yyn u. Ephesa dawngah a thui angla Awltak te lou, lai langtah zoi tlaih bol."


Pastor Cang Loi (Matupi)


"Paham Rev. Ngai Tim lawng lamha la Laa avan sai tih Pathen n’koh u pon de Pathen lawng khok nawh hyn ati dawngah Rev. Chang Thleng on aka dyylkung Rev. Kuica hawna on Matu Holy Bible tah m’peek pon."

Nu Rai Zul (Lalui)


Apa zyng la awl thuina ka huh dawngah calla ka awmngaih. Apa he tlou nawh de, a dyk tawm ah a thlacamna tah, "Bawipa! Maturam khuiah khawzin tih kamah byng ka awm. Rek rek ka seek u thai lah sui tih pahih pathum la na bi ka bi lah sui. Tecongah thin tlawh ruila, "tu-ah kai tah tahe hil nan hingsak, tlyp tlyp nan ihsak loih nawh, pengpon va angla tahe to nan ringsak," tila thangthui. Tahe tah ka cathli bawng thingtlaang dawngah vakawk vahaang angla na van ngawlhsak pon. Tede Matu Holy Bible ka ngoo hyn. Ka ca Chan Thleng he ka bantang kut la ni ka hawna" tila a thangthuina te tahe tah sop pon. Awllung dawng raina bro nawh awm. Tede amah lawng a sai awl lung (rym) he "Pathen lawng zoutheenna avan peek pon de ta" tila apa lawng awllung kaawng dawngah a tengah aka van dootthli te a thung pe.


Pahaam Cang Kik (Cangtaak)


Ka maza manau, ka koi ka nauthli, a lyn a kaak kah aka lawthli boih hai-ah awmngaihna awl thuina ka huh dawngah calla ka awmngaih. Pathen lawng Holy Bible tah Matu Awl ro oro la m’peek pon. Tahe tah Matu Holy Bible avan pha pon dawngah Maturam kah canauthli boih lawngah Mathai 28 dawng a thui angla Matu thlaangthli lawng pengtawm ah cet u silang thlaang tawm te Jesu kah hubaang la sai u van pon sih tila kan ceel u.


Rev. Billy Van Phung


"Tahe Matu Pathen Awl Ciim a lamha cyk umna poi ah aka law Bu tloo tloo kah bibikungthli, cadawng hula, camaw patawngthli boih, tangka peksa, seel awk on a tloo peek koi aka peeseengthli, lumla aka van sathli on he-ah aka lawthli boih saw-ah awmngaihna calla ka khyh."


Rev. Chum Bawk (Valangte)


"Hmai lei ah zei rian na tuan lai?" tila saya Thang Be (Phaneng) kah lawng tangcheu ka kai u vengah n’doot palong tih "Pastor" ka tina de n’tumthoih dawk tih, nang lawng Pastor na bi thai tang ai aw? n’tina. Tede tahe atah ka thui angla ka bi. Yn ham ka ngaih tah, lungna on pakhat on pakhat tha pee u silang bi bi u sih. Tawngpa lawng sa ka kaap ai ati atah ih tui tlaih nawh. Huta lawng cangpai ka at ai ati atah ai khaawk cinghyy ah thou. Pathen ram thyngna hamla tha hyr u pon sih.

Pa Dai Thung (Yangon)

Pathen lawng Rev. Chan Thleng avan hawna tih Awl Khyh Thai, Awl Khyh Thai on Saam on Tahtuk Awlcuih te a leh tih tahe tah Ca Rym on Ca Thai Matu Holy Bible a van cong dawngah kai lawng khaw calla ka ym pui van."Mami lawng n’ngaaiyyp u angla cong thai nawh hau ai tila ka pok de Pathen reenna rangon Baran ben lawng khaw Poi sai thaina m’peek tih tahe tah n’boih angtok pon ti ham awm. "Lamha cyk" ti he voihih awm thai nawh. Vai byng ni. Tahe ah aka law maza manauthli boih tahe kah poi he a theen cala nan bur u pui thai dawngah caalla kan ym u."

Sunday, July 26, 2009